Ως σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) ορίζονται τα νοσήματα που μεταδίδονται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή. Η επαφή αυτή μπορεί να είναι κολπική, πρωκτική ή στοματική. Παλαιότερα τα ΣΜΝ αναφέρονταν ως Αφροδίσια νοσήματα. Σήμερα ο όρος αφροδίσια δεν χρησιμοποιείται γιατί παραπέμπει στην θεά Αφροδίτη αφήνοντας να εννοηθεί ότι η γυναίκα είναι υπεύθυνη για τις ασθένειες αυτές. Αρχικά στην ομάδα των αφροδισίων, περιλαμβάνονταν λίγα νοσήματα που ονομάζονταν κλασσικά αφροδίσια νοσήματα. Τελευταία στην ομάδα των Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενων Νοσημάτων συμπεριλαμβάνονται και άλλα νοσήματα που μεταδίδονται επίσης με τη σεξουαλική επαφή. Τα νοσήματα αυτά αποκτούν συνεχώς μεγαλύτερο ενδιαφέρον λόγω της αυξανόμενης συχνότητάς τους. Στην ομάδα αυτή έχουν συμπεριληφθεί και νοσήματα που η κύρια οδός μετάδοσής τους είναι διαφορετική αλλά η συχνότητα μετάδοσής τους με τη σεξουαλική οδό είναι αρκετά υψηλή όπως π.χ. η Ηπατίτιδα Β.

Η ιατρική κοινότητα και ο οργανισμός υγείας εκφράζουν μεγάλη ανησυχία για την μετάδοσή τους, καθώς τα τελευταία χρόνια γνωρίζουν έξαρση, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν επαρκείς τρόποι πρόληψης όπως επίσης και ικανοποιητική ενημέρωση από τους αρμόδιους φορείς. Υπολογίζεται ότι ετησίως εμφανίζονται πάνω από 250 εκ. νέες περιπτώσεις Σ.Μ.Ν., από τις οποίες οι περισσότερες αφορούν χλαμυδιακές φλεγμονές, 30 εκ. νέες περιπτώσεις ιού των κονδυλωμάτων (HPV), 25 εκ. γονοκοκκικές λοιμώξεις, και 20 εκ. ιού του έρπητα των γεννητικών οργάνων. Επιπρόσθετα η παγκόσμια οργάνωση υγείας αναφέρει 3.5 εκ. νέες περιπτώσεις σύφιλης, 2 εκ. περιπτώσεις μαλακού έλκους και περισσότερες από 1 εκ. περιπτώσεις λοίμωξης από HIV. Η ίδια οργάνωση προβλέπει ότι στα επόμενα 8 χρόνια ο αριθμός περιπτώσεων HIV θα τριπλασιασθεί ή τετραπλασιασθεί τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά.

Η εξάπλωση των Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενων Νοσημάτων οφείλεται κυρίως στους παρακάτω λόγους:

Μεγαλύτερη διάρκεια (έναρξη επαφών σε μικρότερη ηλικία) της σεξουαλικής δραστηριότητας
Μεγαλύτερη ελευθερία στις ερωτικές σχέσεις
Μεγαλύτερη διακίνηση πληθυσμών
Μείωση του φόβου για εγκυμοσύνη
Εξάπλωση της ομοφυλοφιλίας
Υποτίμηση της πιθανότητας μετάδοσης Σ.Μ.Ν
Διάδοση ψυχοφαρμάκων και ναρκωτικών
Αποτυχημένες θεραπείες
Έλλειψη εμβολιασμού
Όχι πάντα τυπική συμπτωματολογία
Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα σε γενικές γραμμές παρουσιάζουν συγκεκριμένη συμπτωματολογία και χωρίζονται σε κατηγορίες:

Βακτήρια

Γονόρροια: προκαλείται κυρίως μέσω επαφής με μολυσμένα σωματικά υγρά και εκδηλώνεται με πρασινοκίτρινες ή λευκές εκκρίσεις υγρών από τον κόλπο και την ουρήθρα, αίσθημα καψίματος κατά την ούρηση, ερυθρότητα και κνησμό, διόγκωση του αιδοίου, αίσθημα καύσου στον λαιμό, λεμφαδενίτιδα, πόνο ή πρήξιμο στους όρχεις. Τα συμπτώματα εμφανίζονται μέσα σε 10 μέρες στις γυναίκες και μέσα σε 2-14 ημέρες στους άνδρες.

Χλαμύδια: η λοίμωξη αυτή εμφανίζεται συνήθως σε άτομα με έντονα δραστήρια σεξουαλική ζωή, πολλούς ερωτικούς συντρόφους και με χωρίς προφύλαξη επαφές. Η αμέλειά της μπορεί να προκαλέσει υπογονιμότητα ενώ εκδηλώνεται με κολπικές εκκρίσεις, αίσθημα πόνου ή καύσου στην ουρήθρα, σταγονοειδή αιμόρροια, κοιλιακό άλγος, ναυτία, πυρετό και πόνο.

Γονοκοκκική ουρηθρίτιδα: μεταδίδεται με την σεξουαλική επαφή και εκδηλώνεται με πόνο και αίσθημα καύσου κατά την ούρηση, ενόχληση ή πόνο στο εσωτερικό του πέους, Συχνοουρία και έντονη ανάγκη για ούρηση. Σε πολλές περιπτώσεις ο ασθενής δεν εμφανίζει κανένα σύμπτωμα).

Σαλπιγγίτιδα: Οφείλεται συνήθως σε μικρόβια της φυσιολογικής χλωρίδας του κόλπου. Εμφανίζεται κυρίως σε γυναίκες που αλλάζουν συχνά συντρόφους και δεν λαμβάνουν προφυλάξεις. Εκδηλώνεται με πόνους χαμηλά στην κοιλιά, αυξημένες κολπικές εκκρίσεις, πόνο κατά την σεξουαλική επαφή και πυρετό.

Σύφιλη: Αποτελεί σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα και μπορεί να προσβάλλει όλα τα όργανα.Τα συμπτώματα ποικίλουν ανάλογα με το στάδιο της λοίμωξης. Ο ασθενής μπορεί να υποφέρει από διόγκωση λεμφαδένων, πυρετό, αίσθημα κόπωσης, εξάνθημα, μυαλγίες και αρθραλγίες.

Κολπίτιδα: Φλεγμονή του κόλπου με υπερανάπτυξη μικροβίων και αλλοίωση του PH. Βασικό της σύμπτωμα είναι η κακοσμία αν και μπορεί να απουσιάζει.Η ασθενής μπορεί να έχει επίσης κολπικό ερεθισμό, έντονο κνησμό και κολπικές εκκρίσεις.

Αιδιοκολπίτιδα: Η Αιδοιοκολπίτιδα χαρακτηρίζεται ως φλεγμονή στο αιδοίο και στον κόλπο. Παρατηρείται αύξηση αναερόβιων μικροοργανισμών π.χ. .gardnerela vaginalis, των Bacteroides spp και Mobiluncus spp, και του Mycoplasma hominis ή υπερανάπτυξη candida albicans ή τριχομονάδος.Προκαλεί κνησμό, κακοσμία, πόνο στην επαφή, ερυθρότητα, αύξηση και κάποιες φορές μεταβολή στο χρώμα και την υφή των κολπικών υγρών.

Μύκητες: Είναι μία φλεγμονή του κόλπου που προκαλείται από μύκητες του γένους Candida. Μικροί αριθμοί μυκήτων συνήθως ζουν στο σώμα μίας γυναίκας (στο δέρμα, στον κόλπο, στο έντερο) χωρίς να δημιουργούν ενοχλήσεις και συμπτώματα. Το ανοσοποιητικό σύστημα και μικρόβια της χλωρίδας, που επίσης ζουν φυσιολογικά στο δέρμα και στον κόλπο, περιορίζουν την ανάπτυξη των μυκήτων. Αυτοί οι φυσικοί μηχανισμοί άμυνας του οργανισμού βοηθούν να διατηρείται ο αριθμός και η ανάπτυξη των μυκήτων υπό έλεγχο.Ωστόσο, όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές διαταράσσονται οι φυσικοί μηχανισμοί άμυνας και μεταβάλλονται οι ισορροπίες. Τότε οι μύκητες αναπτύσσονται σε μεγάλους αριθμούς μέσα στον κόλπο και μερικές φορές στο δέρμα του περινέου δημιουργώντας συμπτώματα.

Τριχομονάδα: Οι τριχομονάδες, είναι μια Σεξουαλικά Μεταδιδόμενη Νόσος (ΣΜΝ), η οποία προκαλείται από ένα μικροσκοπικό, μονοκύτταρο πρωτόζωο-παράσιτο, που ονομάζεται Trichomonas vaginalis. Το παράσιτο αυτό μεταδίδεται από άτομο σε άτομο μέσω της σεξουαλικής επαφής. Έως και το 70% των ατόμων δεν εμφανίζει καθόλου συμπτώματα. Μπορεί να εκδηλωθεί με αφρώδες, δυσώδες κολπικό έκκριμα (διαυγές, λευκό, γκρι, κίτρινο ή πράσινο), αίμα στα κολπικά υγρά, ερεθισμό των γεννητικών οργάνων, αίσθημα καύσου στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, δυσπαρευνία, συχνουρία και δυσουρία.

Μαλακό έλκος: Mεταδίδεται με την σεξουαλική επαφή, το πρωκτικό και στοματικό σεξ και εκδηλώνεται με την μορφή ενός απλού εξανθήματος ή πληγής. Αυτή η πληγή δεν επουλώνεται αλλά αντίθετα με το πέρασμα του χρόνου εκκρίνει πύον και πονάει.

Ιοί

Έρπης Γεννητικών Οργάνων: Ο έρπης των γεννητικών οργάνων ή γεννητικός έρπης, είναι μία σεξουαλικά μεταδιδόμενη λοίμωξη που οφείλεται στον ιό του απλού έρπητα. Υπάρχουν 2 τύποι του ιού του απλού έρπητα, ο τύπος 1 HSV-1 και ο τύπος 2 HSV-2. Συνήθως ο γεννητικός έρπης οφείλεται στον HSV-2 αν και τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί σημαντική αύξηση στις γεννητικές ερπητικές λοιμώξεις που οφείλονται στον HSV-1 λόγω ίσως των αλλαγών στις σεξουαλικές πρακτικές.

Η.I.V: Mεταδίδεται και με την σεξουαλική επαφή. Ο HIV προσβάλει και μειώνει τα λευκά αιμοσφαίρια και καθιστά το σώμα ευάλωτο σε λοιμώξεις. Ο ασθενής που φέρει τον ιό ονομάζεται οροθετικός και μπορεί να μην το γνωρίζει διότι όσο δεν νοσεί δεν εμφανίζει συμπτώματα.

Η.P.V: Πρόκειται για τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων. Ο χρόνος επώασής τους διαρκεί από 6 εώς 8 μήνες. Εκδηλώνεται με εξανθήματα (θηλώματα) τα οποία είναι αντιληπτά με την αφή αλλά σε πολλές περιπτώσεις ο ιός είναι ασυμπτωματικός.Επίσης δημιουργεί αλλοιώσεις στον τράχηλο της μήτρας οι οποίες αν δε θεραπευτούν οδηγούν σε κακοήθεια.

Ηπατίτιδα Α, Β,C : Ο ιός προσβάλλει το ήπαρ και εκδηλώνεται με πυρετό, καταβολή, ανορεξία, πόνους στην κοιλιά, ναυτία, εμετό και διάρροιες.

Παράσιτα

Ψείρα καβούρι

Οι ψείρες του εφηβαίου είναι αρθρόποδα παράσιτα ( Phthirus pubis ) αρκετά μεγάλα ώστε να είναι ορατά με το μάτι. Πολλαπλασιάζονται γεννώντας αυγά. Οι ψείρες αυτές ζουν μέσα στο τρίχωμα των γεννητικών οργάνων.\ Σημείωση: Στην οικογένεια των παρασίτων αυτών ανήκουν φυσικά και οι γνωστές ψείρες του σώματος και της κεφαλής ( Pediculus humanus corporis / Pediculus humanus capitis ) οι οποίες προτιμούν το τρίχωμα του κορμιού και της κεφαλής.

Ψώρα

Η ψώρα είναι μια μεταδοτική δερματική λοίμωξη που οφείλεται το αρθρόποδο παράσιτο ψωρικό ακάρι ( Sarcoptes Scabies ). Το μικροσκοπικό αυτό παράσιτο διαπερνά το δέρμα σχηματίζοντας σήραγγες, αύλακες και φυσαλίδες. Αφού ζευγαρώσει εκεί, γεννά τα αυγά του. Το παράσιτο αυτό βρίσκεται συνήθως στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, μεταξύ των δάχτυλων του χεριού, στις μασχάλες, γύρω από τον ομφαλό, στους μηρούς και στην πλάτη. Στις γυναίκες επίσης εμφανίζεται γύρω από τις θηλές του μαστού και στους άντρες πάνω στη βάλανο και την πόσθη του πέους.

Σε αυτό το σημείο ολοκληρώνεται το πρώτο μας κομμάτι που αφορά τη συγκεκριμένη θεματική ενότητα. Θα ακολουθήσουν σύντομα η αντιμετώπιση και η πρόληψη των ΣΜΝ ενώ θα γίνει και μικρή ξεχωριστή αναφορά στις επιπτώσεις που έχουν στην ψυχολογία των ασθενών.

Τα Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα όσο εύκολο είναι να μεταδοθούν, τόσο δύσκολο είναι να διαγνωστούν και να θεραπευτούν. Συνεπώς η πρόληψη αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο στην προσπάθεια για μείωση της επίπτωσής τους. Ο μόνος 100% αποτελεσματικός τρόπος είναι η αποχή, δηλαδή η συστηματική και πλήρης αποφυγή της σεξουαλικής επαφής, ενώ η αμοιβαία μονογαμική σχέση, η σχέση δηλαδή εκείνη στην οποία το ζευγάρι είναι πιστό το ένα στο άλλο και δεν έχουν σεξουαλικές επαφές με τρίτους, μπορεί να θεωρηθεί ως η δεύτερη καλύτερη επιλογή και είναι.

Ταξινόμηση των Σεξουαλικών Μεταδιδόμενων Νοσημάτων

Επιβεβαιωμένα, όσο αυξάνεται ο αριθμός των ατόμων με τα οποία έρχεται κάποιος σε σεξουαλική επαφή τόσο πιο πολύ αυξάνονται οι πιθανότητες να προσβληθεί από κάποιο μικρόβιο. Γενικά όλες οι σεξουαλικές δραστηριότητες ενέχουν κάποιο ρίσκο για μετάδοση μικροβίων στο ίδιο το άτομο ή/και το σύντροφό του. Γι’αυτό και έχουν ταξινομηθεί, βάσει του κινδύνου τους, ως εξής:

Υψηλού κινδύνου: Είναι το κολπικό και το πρωκτικό σεξ ΧΩΡΙΣ προφυλακτικό. Μ’ αυτές τις πράξεις μεταδίδονται όλα τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα
Μέτριου κινδύνου: Το πρωκτικό και το κολπικό σεξ με προφυλακτικό γίνονται μέτριου κινδύνου για μετάδοση των περισσότερων σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων. Το στοματικό σεξ χωρίς προφυλακτικό είναι μέτριου κινδύνου.
Χαμηλού κινδύνου: Είναι τα χάδια στα γεννητικά όργανα, ο αμοιβαίος αυνανισμός, και τα υγρά φιλιά. Επίσης το στοματικό σεξ με προφυλακτικό φέρει χαμηλό κίνδυνο.
Χωρίς κίνδυνο: Είναι δραστηριότητες όπως μασάζ, συνομιλία, φαντασίωση, χορός, αυνανισμός και αποχή. Γενικά ό,τι δεν έχει σχέση με ανταλλαγή υγρών και άγγιγμα των γεννητικών οργάνων του συντρόφου, είναι ακίνδυνο.
Ασφαλές σεξ: Με ποιο τρόπο;

Από τη στιγμή που κάποιος αποφασίζει να είναι σεξουαλικά δραστήριος καλό είναι να έχει υπόψιν του ότι δεν υπάρχει απόλυτα ασφαλές σεξ αλλά ασφαλέστερο σεξ. Το ασφαλέστερο σεξ, ένας όρος που χρησιμοποιείται ευρέως, καθορίζεται κυρίως από τη συμπεριφορά του ατόμου και του συντρόφου του και βασίζεται στα κάτωθι:

Στον αριθμό των σεξουαλικών συντρόφων,
Στις σεξουαλικές πρακτικές,
Στις γενικές πρακτικές υγιεινής,
Στη συστηματική χρήση προφυλακτικού
Στην αποτροπή των σωματικών μας υγρών μας να περάσουν στο σώμα του συντρόφου
Στην αποφυγή σεξουαλικών επαφών αν υπάρχουν πληγές ή ενδείξεις ΣΜΝ
Στη λήψη ενδεδειγμένης θεραπείας όταν νοσήσουμε
Πέραν των ανωτέρω τα σεξουαλικά ενεργά άτομα θα πρέπει να επισκέπτονται συχνά ιατρούς συναφών ειδικοτήτων(αφροδισιολόγους,ουρολόγους,γυναικολόγους) και να εξετάζονται. Επιπλέον, είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει από διάφορους φορείς πλήρης και σοβαρή ενημέρωση για τη σεξουαλική συμπεριφορά και τη διασφάλιση της σεξουαλικής υγείας πριν από την πρώτη σεξουαλική επαφή.Απαραίτητη επίσης κρίνεται η ενημέρωση των σεξουαλικά ενεργά ατόμων για τις μεθόδους αντισύλληψης, ενώ μεγάλη αξία έχει και η υπενθύμιση στις σεξουαλικά ενεργά γυναίκες για τη δοκιμασία κατά Παπανικολάου που αποτελεί την κορωνίδα πρόληψης του καρκίνου τραχήλου της μήτρας.

Θεραπεία Σεξουαλικών Μεταδιδόμενων Νοσημάτων

Όσον αφορά τη θεραπεία των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων,αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα των ιατρών που ασχολούνται με αυτά. Τα ΣΜΝ αντιμετωπίζονται θεραπευτικά, αν και η αντιμετώπισή τους επιπλέκεται από το γεγονός της ασυμπτωματικής τους μετάδοσης, όπως στην περίπτωση του έρπητα των γεννητικών οργάνων και των κονδυλωμάτων. Είναι αλήθεια ότι η σύφιλη, η γονόρροια, οι ουρηθρίτιδες και οι κολπίτιδες θεραπεύονται με την κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή. Για το λόγο αυτό πρέπει να γίνεται εργαστηριακός έλεγχος όταν υπάρχει υποψία λοίμωξης από ΣΜΝ. Τόσο οι συμπτωματικές όσο και οι ασυμπτωματικές λοιμώξεις από Chlamydia Trachomatis έχουν επιπλοκές και πρέπει να αντιμετωπισθούν θεραπευτικά. Για τον ιό των ανθρώπινων κονδυλωμάτων δεν υπάρχει θεραπεία παρά μόνο τακτικός έλεγχος και ενίσχυση του ανοσοποιητικού με σκοπό την αποφυγή του καρκίνου τραχήλου της μήτρας. Για τον HIV αντίστοιχα δεν έχει βρεθεί ακόμα θεραπεία και η μόνη λύση για τα άτομα που έχουν ή θα μολυνθούν είναι η χορήγηση συστηματικής αγωγής με σκοπό όσο είναι δυνατόν την καταστολή της δράσης τους. Γενικά,σε ότι αφορά τη θεραπευτική αντιμετώπιση των ΣΜΝ καλό είναι να απευθύνεστε άμεσα στους ειδικούς.

Ψυχολογικές επιπτώσεις

Τα ΣΜΝ μπορούν να έχουν και καταστροφικό ψυχολογικό αντίκτυπο. Συχνά ξεσπάσματα των συμπτωμάτων και/ή η λήψη ενός ημερήσιου φαρμάκου μπορεί να λειτουργούν ως συνεχής υπενθύμιση της νόσου και είναι πιθανό να προκαλέσουν αισθήματα ενοχής, ντροπής, αμηχανίας, ή άγχους. Οι ψυχολογικές συνέπειες είναι ακόμη πιο σοβαρές για άτομα με HIV, τα οποία συχνά αναφέρουν ότι αισθάνονται θύματα, σκέφτονται πολύ συχνά το θάνατο, και φοβούνται ότι θα γίνουν εξαρτημένοι από άλλους ανθρώπους καθώς η νόσος προχωρα. Αυτές οι ψυχολογικές συνέπειες επιδεινώνονται από το κοινωνικό στίγμα που περιβάλλει τα ΣΜΝ. Τα άτομα με ΣΜΝ είναι πιθανό να ανταποκριθούν στη διάγνωση και να αντιμετωπίσουν το άγχος και το στίγμα με ποικίλους τρόπους.Πολλοί αντιδρούν με θυμό,άρνηση,επιθετικότητα σε άλλους ή καταφυγή στη χρήση αλκοόλ ή εξαρτησιογόνων ουσιών. Άλλα άτομα βρίσκουν πιο θετικούς τρόπους αντιμετώπισης όπως η προσφυγή σε διαδικτυακές ομάδες υποστήριξης, ενώ άλλοι επιδίδονται σε πνευματικές μεθόδους και αναζητούν κοινωνική στήριξη από φίλους και συγγενείς. Οι άνθρωποι που εφαρμόζουν τέτοιου είδους προσεγγίσεις βιώνουν καλύτερη ψυχολογική προσαρμογή και τελικά πιο θετικά αποτελέσματα. Ο τρόπος ψυχολογικής διαχείρησης της νόσου θα πρέπει να εξατομικεύεται. Καλό θα είναι όλοι όσοι βρεθούν αντιμέτωποι με κάτι τέτοιο και αισθάνονται ότι δεν είναι σε θέση να το αντιμετωπίσουν να απευθυνθούν στους ειδικούς.Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν έχουν τίποτα να χάσουν.